๒๒ ตุลาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙
วันนี้เป็นวันพฤหัสบดีที่ ๒๒ เดือนตุลาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙
เราทุกคนต้องมารู้ความจริงตามความเป็นจริง เพราะทุกสิ่งทุกอย่างนั้นมันคือเหตุคือปัจจัย
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เรารู้เหตุรู้ปัจจัย จะได้เอาความรู้คู่กับการประพฤติการปฏิบัติ ความรู้ความเข้าใจนี้ถึงเป็นสิ่งที่สำคัญ ปัจจุบันถึงเป็นวาระแห่งชาติของการประพฤติของการปฏิบัติ
การเวียนว่ายตายเกิด องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านให้เอาการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ ไม่เอาการเวียนว่ายตายเกิดวงจรทางร่างกาย ถ้าเราเอาวงจรการเวียนว่ายตายเกิดทางร่างกายนั้นมันนานเกิน มนุษย์เรากว่าจะหมดอายุขัยทางร่างกายจะตายนั้นมันนานเกินหลายสิบปี ผู้ที่มีอายุยืนอายุอยู่ได้ร่วม ๆ ร้อยปี จะเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้เราตั้งอยู่ในความประมาท
เราต้องรู้ต้องเข้าใจ การปฏิบัติต้องเอาวงจรการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัตินั้นถึงจะไม่ตั้งอยู่ในความประมาท การประพฤติการปฏิบัติจึงต้องเอาวงจรในการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ
ด้วยเหตุผลนี้เราทุกคนต้องตั้งใจตั้งเจตนา ความตั้งใจตั้งเจตนานี้ถึงเป็นสิ่งที่สำคัญ เราต้องตั้งใจตั้งเจตนาเพื่อหยุดวงจรในการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ เอาปัจจุบันเป็นวาระแห่งชาติของการประพฤติการปฏิบัติ ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติต้องตั้งใจตั้งเจตนาเพื่อหยุดวงจรในการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ เพื่อให้การประพฤติการปฏิบัติได้ติดต่อต่อเนื่องดั่งสายน้ำ
ใจของเรานั้นเป็นนามธรรม เราต้องอาศัยกายวาจากิริยามารยาทอาชีพเป็นผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติเป็นผู้ทำงาน ด้วยเหตุผลนี้เราทุกคนนั้นถึงจะประมาทไม่ได้ ถ้าประมาทแล้วปัจจุบันก็ย่อมเกิดการเสียหาย เกิดการพังทลายอย่างเดียวเช่นเดียวกันกับตึก สตง. สำนักงานตรวจเงินแผ่นดินของเมืองไทยประเทศไทย
ความรู้ความเข้าใจ อาศัยความตั้งใจตั้งเจตนา ปัจจุบันนั้นถึงเป็นสิ่งที่สำคัญมาก สำคัญจริง ๆ เราทุกคนต้องพากันรู้พากันเข้าใจ ไม่มีใครเอาอดีตกลับมาคืนมาได้ ด้วยเหตุผลนี้ต้องรู้เข้าใจว่าปัจจุบันนั้นเป็นสิ่งที่สำคัญมาก สำคัญเป็นอย่างยิ่งสำคัญจริง ๆ
เราต้องรู้ต้องเข้า เราจะปล่อยให้ปัจจุบันนั้นเกิดความเสียหายนั้นไม่ได้
นี้มันเสียหายมาก ๆ นะ เสียหายเป็นอย่างยิ่ง เสียหายจริง ๆ เราต้องรู้เข้าใจเรื่องความเสียหาย
ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติต้องเข้าใจ จิตวาระสุดท้ายก็ได้แก่จิตที่เป็นปัจจุบันนี้เอง ผู้ปฏิบัติต้องรู้เข้าใจว่าปัจจุบันนี้เรายกเลิกตัวยกเลิกตนแล้วหรือยัง ปัจจุบันนี้เรามีตัวมีตนหรือไม่ เพราะปัจจุบันนั้นเป็นพื้นเป็นฐานของอนาคต วาระจิตในปัจจุบันถึงเป็นวาระที่สำคัญมาก ๆ สำคัญเป็นอย่างยิ่งสำคัญจริง ๆ วาระจิตใจในปัจจุบันถึงเป็นสิ่งที่สำคัญ เราต้องพากันรู้พากันเข้าใจ อาศัยพระธรรมอาศัยพระวินัยเอามาใช้ยกเลิกตัวยกเลิกตนด้วยการหยุดวงจรในการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจด้วยความตั้งใจตั้งเจตนา
การประพฤติการปฏิบัตินั้นต้องเอาวินาทีต่อวินาที ถ้าเอานาทีต่อนาทีถือว่ามันนานเกิน การประพฤติการปฏิบัติต้องเอาการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจวินาทีต่อวินาที การประพฤติการปฏิบัตินั้นปฏิปทาในการประพฤติการปฏิบัติจึงจะติดต่อต่อเนื่องดั่งสายน้ำ
ด้วยเหตุผลนี้ เมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ใหม่ ๆ ท่านให้เอาการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ ให้เอาการประพฤติการปฏิบัติในวินาทีต่อวินาที เพื่อให้ปฏิปทาของผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติเพื่อจะได้อบรมบ่มอินทรีย์เกิดความติดต่อต่อเนื่องดั่งสายน้ำ
วิมุตติความหลุดพ้นที่เป็นบริสุทธิคุณที่ยกเลิกตัวตน จะไม่ได้เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติตั้งอยู่ในความประมาท ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติจะได้อาศัยกายวาจากิริยามารยาทอาชีพด้วยความรู้ความเข้าใจ เอามาใช้เอามาประพฤติเอามาปฏิบัติเป็นอุปกรณ์ที่ยกเลิกตัวยกเลิกตน
เราทุกคนนั้นย่อมรู้ตัวเองอยู่แล้วว่า มีตัวมีตนหรือไม่มีตัวไม่มีตน ทุกคนย่อมรู้แก่ใจของตัวเอง การประพฤติการปฏิบัตินั้นจึงเป็นความดับไม่เหลือ จึงเป็นวิมุตติความหลุดพ้น เป็นการอบรมบ่มอินทรีย์อยู่ที่ปัจจุบัน เป็นการปฏิบัติวินาทีต่อวินาที ด้วยความความรู้ความเข้าใจ
การปฏิบัติเอาวงจรเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ เอาวินาทีต่อวินาที การประพฤติการปฏิบัตินั้นจึงเป็นอริยมรรคทั้งทางกายวาจากิริยามารยาททั้งอาชีพเพื่อยกเลิกตัวยกเลิกตน ต้องเอาวินาทีต่อวินาที ถ้าเราไม่ยกเลิกตัวยกเลิกตน การประพฤติการปฏิบัติของเรานั้นจะเอาวินาทีต่อวินาทีนั้นไม่ได้
การปฏิบัติวินาทีต่อวินาทีให้ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติรู้เข้าใจ นี้มันคือรายรับรายจ่ายแห่งความบริสุทธิคุณ เพื่อยกเลิกตัวยกเลิกตน การประพฤติการปฏิบัติต้องเอาวงจรการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจวินาทีต่อวินาที ถ้าเราไม่เอาวงจรเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจในวินาทีต่อวินาทีนั้นไม่ได้
ด้วยเหตุผลนี้ ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติต้องรู้เข้าใจว่าพระธรรมพระวินัยนั้นเป็นยานเพื่อหยุดสัญชาตญาณ ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติต้องเอาวินาทีต่อวินาทีเพื่อการประพฤติการปฏิบัติ ความรู้ต้องคู่กับการประพฤติการปฏิบัติเอาวินาทีต่อวินาที ถ้าเราไม่ตั้งใจไม่ตั้งเจตนาดี ๆ การประพฤติการปฏิบัติของเรานั้นจะเอาวินาทีต่อวินาทีนั้นมันทำไม่ได้ ผู้ปฏิบัติได้ต้องตั้งใจตั้งเจตนา เอาวงจรในการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจในวินาทีต่อวินาทีเลย
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านถึงให้เราเอาวินาทีต่อวินาทีในการเจริญสติปัฏฐานทั้ง ๔ รู้กายในกาย รู้เวทนาในเวทนา รู้จิตในจิต รู้ธรรมในธรรม ต้องเอาวินาทีต่อวินาที เพื่อให้ปฏิปทาของผู้ประพฤติผู้ปฏิบัตินั้นได้อบรมบ่มอินทรีย์มีการปฏิบัติติดต่อต่อเนื่องดั่งสายน้ำ
หลักการในการประพฤติการปฏิบัติเอาวินาทีต่อวินาทีนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านตรัสว่า อันนี้เป็นสิ่งที่เที่ยงแท้แน่นอน ผู้ที่อบรมบ่มอินทรีย์เอาวินาทีต่อวินาทีอย่างนานไม่เกิน ๗ ปี อย่างกลางไม่เกิน ๗ เดือน อย่างเร็วไม่เกิน ๗ วัน
มีคำถามว่าปฏิบัติยกเลิกการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจเอาวินาทีต่อวินาที การประพฤติการปฏิบัติอย่างนี้มันจะเป็นทางสายกลางเหรอ
การปฏิบัติอย่างนี้แหละคือทางสายกลาง การปฏิบัติเอาวาระการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจของวินาทีต่อวินาทีนี้แหละคือทางสายกลาง ผู้ปฏิบัติต้องรู้เข้าใจการยกเลิกตัวตนนั้นคือทางสายกลาง เป็นการทำหน้าที่เพื่อหน้าที่ เป็นการอบรมบ่มอินทรีย์เพื่อยกเลิกอัตตายกเลิกตัวยกเลิกตน ผู้ปฏิบัติต้องรู้เข้าใจว่าเราทุกคนนั้นจะมีตัวมีตนนั้นไม่ได้ เราจะมีตัวมีตนวินาทีเดียวก็ไม่ได้ ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติต้องเข้าใจ ตัวตนนั่นแหละคือความแก่เจ็บตายพลัดพราก
ผู้ประพฤติผู้ปฏิบัติต้องเข้าใจว่าตัวตนนั้นคือความแก่เจ็บตายพลัดพราก ด้วยเหตุผลนี้เราทุกคนจะมีตัวมีตนนั้นไม่ได้
ด้วยเหตุผลนี้เราต้องมายกเลิกตัวยกเลิกตน ทานศีลสมาธิปัญญานั้นคือหลักการที่ยกเลิกตัวยกเลิกตน
การประพฤติการปฏิบัตินั้นจึงต้องเอาวินาทีต่อวินาทีเพื่อยกเลิกตัวยกเลิกตน เพื่อการประพฤติการปฏิบัตินั้นจะได้เข้าถึงบริสุทธิคุณ ด้วยเหตุผลนี้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เราเข้าใจ ต้องเอาวงจรการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ เอาวินาทีต่อวินาทีในการประพฤติการปฏิบัติ
กระแสดินน้ำลมไฟที่รวมกันเป็นธาตุทั้ง ๔ ขันธ์ทั้ง ๕ อายตนะ ๑๒ นั้นได้รวมกันเป็นกระแส เป็นนิติบุคคล รวมเป็นตัวเป็นตน เราต้องรู้ต้องเข้าใจว่าอันนี้มันเป็นความถี่ของดินน้ำลมไฟที่เป็นกระแสของดินน้ำลมไฟ เป็นธาตุทั้ง ๔ ขันธ์ทั้ง ๕ อายตนะ ๑๒
การประพฤติการปฏิบัติถ้าเราไม่เอาพระธรรมเอาพระวินัยมายกเลิกการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจในวินาทีต่อวินาที การประพฤติการปฏิบัติของเรานั้นก็จะไม่สามารถหยุดกระแสของดินน้ำลมไฟที่เป็นนิติบุคคลที่เป็นตัวเป็นตนได้
ด้วยเหตุผลนี้ใน ๒๐ พรรษาแรก องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านให้เอาพระธรรมเอาพระวินัยมายกเลิกตัวยกเลิกตน การประพฤติการปฏิบัตินั้นต้องเอาวินาทีต่อวินาที เพื่อให้ปฏิปทาของเราได้ติดต่อต่อเนื่องกระแสที่เป็นนิติบุคคลตัวตน ที่เป็นดินน้ำลมไฟ กระแสการเวียนว่ายตายเกิดทางร่างกายนั้นต้องหยุดลงได้ด้วยกระแสของพระธรรมพระวินัยที่เป็นวินาทีต่อวินาที เพื่อให้การประพฤติการปฏิบัตินั้นได้ติดต่อต่อเนื่องดั่งสายน้ำ
การประพฤติการปฏิบัติจึงเป็นความตั้งใจตั้งเจตนา การประพฤติการปฏิบัตินั้นจึงมีความประมาทไม่ได้
เรามีความรู้ความเข้าใจ ตั้งใจตั้งเจตนา เอาวินาทีต่อวินาทีในการประพฤติการปฏิบัติ ความรู้กับการประพฤติการปฏิบัติถ้าเรายกเลิกตัวตนวินาทีต่อวินาที วิมุตติความหลุดพ้นจากพระธรรมพระวินัยที่เป็นหลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธี ๖ เอาวินาทีต่อวินาทีจะอบรมบ่มอินทรีย์ของเสขบุคคล บุคคลผู้รู้ผู้เข้าใจว่าการประพฤติการปฏิบัตินั้นต้องอบรมบ่มอินทรีย์
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อนจะเสด็จดับขันธ์ปรินิพพานจึงได้ตรัสกับพระอานนท์และสงฆ์สาวกให้รู้ให้เข้าใจว่าพระธรรมพระวินัยเราต้องเอามาใช้ยกเลิกตัวยกเลิกตนเป็นหลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธี ๖ เป็นหลักการของการประพฤติการปฏิบัติ
เพราะเหตุผลว่าพระธรรมพระวินัยนี้ได้แก่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นคือพระธรรมคือพระวินัย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นไม่ใช่สรีระร่างกาย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นคือพระธรรมคือพระวินัย
อานนท์ ! ความคิดอาจมีแก่พวกเธออย่างนี้ว่า “ธรรมวินัยของพวกเรามีพระศาสดา ล่วงลับไปเสียแล้ว พวกเราไม่มีพระศาสดา” ดังนี้.
อานนท์ ! พวกเธออย่าคิดอย่างนั้น.
อานนท์ ! ธรรมก็ดี วินัยก็ดี ที่เราแสดงแล้ว บัญญัติแล้วแก่พวกเธอทั้งหลาย ธรรมวินัยนั้น จักเป็นศาสดาของพวกเธอทั้งหลายโดยกาลล่วงไปแห่งเรา
อานนท์ ! ในกาลบัดนี้ก็ดี ในกาลล่วงไปแห่งเราก็ดี ใครก็ตามจักต้องมีตน เป็นประทีป มีตนเป็นสรณะ ไม่เอาสิ่งอื่นเป็นสรณะ; เป็นอยู่
อานนท์! ภิกษุพวกใดเป็นผู้ใคร่ในสิกขา, ภิกษุพวกนั้นจักเป็นผู้อยู่ในสถานะอันเลิศที่สุดแล
องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านตรัสกับพระอานนท์กับภิกษุสงฆ์ทั้งหลายว่า พระวินัยนั้นเป็นตัวแทนเป็นหลักการของการประพฤติของการปฏิบัติ ผู้เป็นพุทธบริษัทต้องรู้เข้าใจ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านได้ปรารภเรื่องสิกขาบทเล็ก ๆ น้อย ๆ ไม่ใช่สิกขาบทต้นของพรหมจรรย์ ภิกษุทั้งหลายเห็นสมควรจะยกเลิกก็ยกเลิกได้ พระภิกษุทั้งหลายรู้เข้าใจว่าพระวินัยนั้นมีไว้สำหรับยกเลิกตัวยกเลิกตนเพื่อเป็นหลักการ ๓ อุดมการณ์ ๔ วิธี ๖ เป็นหลักการของการประพฤติการปฏิบัติ ไม่สมควรเพิ่มไม่สมควรตัด เป็นความพอเพียงเพียงพอเป็นความพอดี
หลังจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จดับขันธ์ปรินิพพานไปแล้ว ๓ เดือน พระอรหันต์ขีณาสพ ๕๐๐ รูป ได้ทำสังคายนามีท่านพระมหากัสสปะเป็นประธาน
สังคายนาครั้งแรกที่สมบูรณ์เกิดขึ้นหลังจากพุทธปรินิพพานได้ 3 เดือน โดยพระอรหันต์สาวก 500 รูป อันมีพระมหากัสสปะเป็นประธาน ณ เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ มีพระเจ้าอชาตศัตรูทรงเป็นองค์อุปถัมภ์
รายละเอียดดังต่อไปนี้
เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน ณ สาลวโนทยานของเหล่ามัลลกษัตริย์ แห่งเมืองกุสินารานั้น พระมหากัสสปะอยู่ต่างเมืองทราบข่าวพระประชวรของพระพุทธองค์ จึงเดินทางพร้อมภิกษุบริวารประมาณ 500 รูป เพื่อเฝ้าพระพุทธองค์ก่อนเข้าไปยังเมืองกุสินารา ได้พักเหนื่อยอยู่ใต้ร่มไม้แห่งหนึ่ง
ขณะนั้นอาชีวกนักบวชนอกพุทธศาสนาคนหนึ่ง ถือดอกมณฑารพเดินออกนอกเมืองมา พระมหากัสสปะจึงเอ่ยถามถึงพระพุทธเจ้า อาชีวกคนนั้นกล่าวว่า ศาสดาของพวกท่านปรินิพพานได้ตั้ง 7 วันแล้ว พวกท่านยังไม่ทราบอีกหรือ
ได้ยินดังนั้น ภิกษุที่เป็นพระอรหันต์ขีณาสพก็นั่งนิ่งปลงธรรมสังเวช พิจารณาความไม่เที่ยงแท้ของสังขาร
ฝ่ายภิกษุที่ยังเป็นเสขบุคคลและปุถุชนอยู่จำนวนมากก็พากันร่ำไห้อาลัยอาวรณ์ในพระพุทธองค์
มีขรัวตารูปหนึ่งนามสุภัททะ ได้เห็นภิกษุทั้งหลายร่ำไห้อยู่ จึงปลอบโยนว่านิ่งเสียเถอะ อย่าร้องไห้เลย พระศาสดาปรินิพพานไปก็ดีแล้ว สมัยยังทรงพระชนม์อยู่ทรงจู้จี้สารพัด ห้ามโน่นห้ามนี่ จะทำอะไรก็ดูผิดไปหมด ไม่มีอิสระเสรีภาพเลย บัดนี้เราเป็นอิสระแล้ว ปรารถนาจะทำหรือไม่ทำอะไรก็ได้
พระมหากัสสปะได้ยินดังนั้นก็สลดใจ “โอหนอพระบรมศาสดาสิ้นไปยังไม่ข้าม 7 วันเลย สาวกของพระองค์พูดได้ถึงขนาดนี้ ต่อไปนานเข้าจะขนาดไหน”
ท่านรำพึงว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขณะทรงพระชนม์อยู่ทรงมีพระมหากรุณาแก่ท่านเป็นกรณีพิเศษ ได้ประทานบาตรและจีวรแก่ท่าน และทรงรับเอาบาตรจีวรของท่านไปทรงใช้เอง นับว่าทรงไว้วางพระทัยต่อท่านเป็นอย่างยิ่ง
เมื่อพระธรรมวินัยของพระพุทธองค์ถูกดูหมิ่นจ้วงจาบเช่นนี้จะนิ่งดูดายหาควรไม่
ท่านจึงตัดสินใจทำสังคายนาโดยคัดเลือกพระอรหันต์สาวกผู้ทรงอภิญญาได้จำนวน 499 รูป เว้นไว้ 1 รูป เพื่อพระอานนท์
ขณะนั้นพระอานนท์ยังไม่บรรลุพระอรหัตผล จะเลือกท่านด้วยก็ไม่ได้ เพราะคุณสมบัติยังไม่ครบ ครั้นจะไม่เลือกก็ไม่ได้ เพราะการทำสังคายนาครั้งนี้ขาดพระอานนท์ไม่ได้ เนื่องจากพระอานนท์เป็นผู้ใกล้ชิดพระพุทธองค์มากที่สุด ได้ทรงจำพระธรรมเทศนาจากพระพุทธองค์มากกว่าใคร
พระมหากัสสปะจึงให้โอกาสพระอานนท์เพื่อเร่งทำความเพียร เพื่อทำที่สุดทุกข์ให้ได้ทันกำหนดสังคายนา อันจะมีขึ้นใน 3 เดือนข้างหน้า
พระอานนท์จึงเร่งบำเพ็ญเพียรทางจิตอย่างหนัก แต่ยิ่งเพียรมากเท่าไร ก็ดูเสมือนว่าจุดหมายปลายทางห่างไกลออกไปทุกที
จึงรำพึงว่าพระพุทธองค์ทรงพยากรณ์ไว้ก่อนเสด็จดับขันธ์ปรินิพพานว่า เราจะทำที่สุดทุกข์ได้ไม่นานหลังจากที่พระองค์เสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน คำพยากรณ์ของพระพุทธองค์คงไม่มีทางเป็นอื่นแน่ อย่ากระนั้นเลย เราจะต้องเพียรให้มากขึ้นกว่าเดิม
วันหนึ่งหลังจากเพียรภาวนาอย่างหนักรู้สึกเหนื่อยจึงกำหนดว่าจะพักผ่อนสักครู่แล้วจะเริ่มใหม่ จึงนั่งลงเอนกายนอนพัก เท้าไม่ทันพ้นพื้น ศีรษะไม่ทันถึงหมอน ท่านก็ “สว่างโพลงภายใน” บรรลุพระอรหัตผลเป็นพระอรหันต์ขีณาสพทรงอภิญญาในบัดดล
ขณะนั้นพระสงฆ์ 499 รูป กำลังนั่งประชุมกันตามลำดับพรรษา เว้นอาสนะว่างไว้หนึ่งที่สำหรับพระอานนท์ พระอานนท์ต้องประกาศว่าท่านได้บรรลุพระอรหัตแล้ว จึงเข้าฌานบันดาลฤทธิ์ดำดินไปโผล่ขึ้นนั่งบนอาสนะ ท่ามกลางสังฆสันนิบาต ทันเวลาพอดี
เมื่อพระสงฆ์ประชุมพร้อมกันแล้ว พระมหากัสสปะประมุขสงฆ์ได้ประกาศให้พระอุบาลีผู้เชี่ยวชาญพระวินัยทำหน้าที่วิสัชนาพระวินัย พระอานนท์ผู้เป็นพหูสูตทำหน้าที่วิสัชนาพระธรรม โดยตัวท่านเองทำหน้าที่เป็นผู้ซักถามประเด็นต่างๆ มีพระสงฆ์ทั้งปวงช่วยกันสอบทาน
ลักษณะของการสังคายนาคงเป็นทำนองนี้คือ
1. พระสงฆ์ทั้ง 500 รูป คงต่างก็เสนอพระธรรมเทศนาที่ตนได้ยินมาจากพระพุทธเจ้า มากบ้างน้อยบ้าง ข้อมูลส่วนใหญ่ก็ได้มาจากพระอุบาลีและพระอานนท์
2. พระธรรมเทศนานั้นๆ พระพุทธองค์คงทรงแสดงโดย “ภาษา” ถิ่นต่างๆ พระสงฆ์ในที่ประชุมคงตกลงกันว่าจะต้องใช้ภาษาใดภาษาหนึ่ง “ร้อยกรอง” เป็นภาษา “มาคธี” (หรือภาษามคธ) เมื่อซักถามและตอบให้อรรถาธิบายจนเป็นที่ตกลงกันแล้ว ก็ “ร้อยกรอง” เป็นภาษามาคธี
3. เมื่อร้อยกรองเป็นที่เรียบร้อยแล้ว พระสงฆ์ทั้งปวงก็ “สวดสังวัธยายร่วมกัน” คือท่องพร้อมๆ กัน เพื่อให้จำได้คล่องปาก เพราะฉะนั้น จึงเรียกกิจกรรมครั้งนี้ว่า “สังคายนา” (แปลว่าสวดร่วมกัน, สวดพร้อมกัน) ด้วยประการนี้
สังคายนาครั้งนี้กระทำ ณ ถ้ำสัตตบรรณคูหาข้างเขาภารบรรพตนอกเมืองราชคฤห์เมืองหลวงแห่งแคว้นมคธ มีพระเจ้าอชาตศัตรูผู้ครองนครขณะนั้นทรงเป็นองค์อุปถัมภ์ กระทำกันอยู่เป็นเวลา 7 เดือนจึงสำเร็จ
การทำสังคายนาครั้งแรกนี้เรียกว่า “สังคายนาพระธรรมวินัย” เนื่องจากยังไม่มีพระไตรปิฎกและได้ถ่ายทอดสืบต่อกันมาโดยระบบ “มุขปาฐะ” (คือการท่องจำ)
การเวียนว่ายตายเกิดนั้นองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านให้เอาวงจรการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจ การประพฤติการปฏิบัติจึงเป็นความตั้งใจตั้งเจตนาเพื่อให้ปฏิปทาของเราติดต่อต่อเนื่องดั่งสายน้ำ การประพฤติการปฏิบัตินั้นจึงเอาการเวียนว่ายตายเกิดทางจิตใจวินาทีต่อวินาที
ด้วยเหตุผลนี้ก่อนจะเสด็จดับขันธ์สู่ปรินิพพาน องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงตรัสปัจฉิมโอวาทที่เป็นโอวาทสำคัญในหลักการของการประพฤติการปฏิบัติ ท่านได้ตรัสโอวาทสำคัญครั้งสุดท้ายไว้ว่า
"หันทะทานิ ภิกขะเว อามันตะยามิ โว วะยะธัมมา สังขารา อัปปะมาเทนะ สัมปาเทถะ" แปลความว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้เราขอเตือนท่านทั้งหลายว่า สังขารทั้งหลาย มีความเสื่อมสลายไปเป็นธรรมดา ท่านทั้งหลายจงทำประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่นให้ถึงพร้อม ด้วยความไม่ประมาทเถิด
---------------------------------
โอวาทขององค์หลวงพ่อกัณหา สุขกาโม
เมตตาให้ไว้ในเช้าวันพฤหัสบดีที่ ๒๒ ตุลาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙
ณ วัดป่าทรัพย์ทวีธรรมาราม ต.วังหมี อ.วังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา
